Literatura niemiecka - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Zanim niemiecki romantyzm rozkwitł na dobre, w latach siedemdziesiątych XVIII wieku na teranie Niemiec zapanował tzw. okres „burzy i naporu” (nazwa pochodzi od tytułu dramatu F. M. Klingera Sturm und Drang z 1776 r.), zwany przez Goethego „rewolucją kulturalną”. Najbardziej charakterystyczne cechy tego nurtu to:
  • postawa buntu;
  • eksponowanie genialnych jednostek (przedstawienie dramatu jednostki wybitnej, niezrozumianej przez otoczenie);
  • fascynacja prawami natury;
  • kult Szekspira;
  • zainteresowanie folklorem;
  • krytyka stosunków społecznych.


Cała ta formacja kulturowa, której głównymi przedstawicielami byli: J. W. Goethe (1749-1832) oraz Fryderyk Schiller (1759-1805), miała niezwykle duży wpływ na polskich romantyków.

Do najważniejszych i najbardziej reprezentatywnych dzieł literackich tego okresu należą Cierpienia młodego Wertera Goethego oraz Zbójcy Schillera. Doskonale posumowała zawartość ideową utworu Goethego Zofia Ciechanowska:

Historia nieszczęśliwej miłości Wertera pozornie tylko idzie za modnym sentymentalizmem, powodem samobójstwa jest w części tylko skłonność do abstrakcyjnych spekulacji myślowych, zabijająca odporność życiową. Ważniejszy moment stanowi poruszone w powieści zagadnienie klasowe: zapory stawiane przed człowiekiem pochodzenia mieszczańskiego i spotykające go upokorzenie ze strony ograniczonej, zarozumiałej szlachty. Istotnym konfliktem nie jest tu jednak ani to, ani też sprzeczność między burżuazyjnym małżeństwem, opartym tylko na podstawach ekonomicznych, a miłością indywidualną. Werter i jego samobójstwo to płomienny – choć tylko bierny – protest przeciw ustrojowi społecznemu, hamującemu możność rozwoju nowego typu człowieka; jest to też literacki odpowiednik politycznych ideałów rewolucji, starcia się ideałów humanistyczno-rewolucyjnych z feudalnym absolutyzmem i mieszczańską kołtunerią. Zarazem kryje ta powieść w zarodku wewnętrzną sprzeczność rodzącego się kapitalizmu, niemożliwość właśnie takiego rozwoju – pełnego, wszechstronnego – w warunkach kapitalistycznej egzystencji z jej podziałem pracy.
(Zofia Ciechanowska, Wstęp, w: J. W. Goethe, Wybór poezji, oprac. Z. Ciechanowska, Ossolin., Wrocław 1995, s. LXIX-LXX.)


Zbójcy – pięcioaktowa tragedia - to pierwsza sztuka Fryderyka Schillera, powstała z inspiracji Szekspirem a wyraźnie zapowiadająca romantyzm i nowego romantycznego bohatera.

Karol Moor (tytułowy zbójca) to młody szlachcic, który na skutek intryg brata Franciszka i swojej własnej lekkomyślności zostaje wypędzony przez ojca z domu. Wydziedziczony mężczyzna staje się przywódcą bandy zbójców (popularny ówcześnie motyw „sprawiedliwych zbójów”). Tymczasem w zamku Franciszek zaprowadza nowe porządki, odsuwa ojca od władzy (więzi go w wieży) i próbuje zdobyć względy Amelii – narzeczonej Karola. Zbójca pragnąc spotkać narzeczoną powraca w rodzinne strony. Pojawia się na zamku w przebraniu i tylko dzięki ostrzeżeniu starego, wiernego sługi nie zostaje otruty przez brata. Karol opuszcza zamek, uwalnia ojca. Franciszek, którego intrygi wychodzą na jaw, popełnia samobójstwo (za pomocą sznura od kapelusza). Niestety ojciec Karola również umiera, na skutek wiadomości o nowym zajęciu syna. Natomiast Amelia nie chce się rozstać z ukochanym. Karol wiedząc, że jest związany przysięgą ze zbójami (żądają, by do nich wrócił), zabija Amelię, a sam oddaje się w ręce sprawiedliwości.

Goethe i Schiller to dwaj najwięksi poeci niemieccy, twórczość z okresu „burzy i naporu” to tylko część ich dorobku. Poeci bardzo dobrze się znali i współpracowali ze sobą w latach 1794-1805 tworząc kolejny ważny rozdział w historii literatury niemieckiej zwany Klasyką Weimarską (od nazwy miasta, w którym w tym czasie obaj mieszkali i tworzyli). Paradoks niemieckiego romantyzmu polega na tym, że nie kształtował się on w opozycji do klasycyzmu (tak jak to się działo w innych krajach), ale próbował być jego kontynuacją. Jak pisze Tadeusz Namowicz we wstępie do Pism teoretycznych niemieckich romantyków:

Literatura romantyczna zrodziła się więc nie z walki z klasycyzmem XVIII w. lecz wprost przeciwnie: pierwsze manifesty romantyzmu nawiązywały, co najmniej werbalnie, do twórczości Goethega i Schillera, stawiały sobie za cel kontynuację klasyki weimarskiej.
Z faktu, że w rzeczywistości nie mogło być mowy o prostej kontynuacji Weimaru, zdano sobie sprawę dopiero później.
(T. Namowicz, Wstęp, w: Pisma teoretycznych niemieckich romantyków, wybrał i oprac. T. Namowicz, Ossolin., Wrocław 2000, XV-XVI.)


Do przedstawicieli właściwego romantyzmu niemieckiego (ok. 1799–1835) należą: Ludwig Tieck (1773-1853), Wilhelm Heinrich Wackenroder (1773-1798), Friedrich von Hardenberg (1772-1801), czyli słynny Novalis, Henryk Heine (1797-1856), bracia August Wilhelm (1767-1845) i Friedrich (1772-1829) Schleglowie, bracia Grimm (Jacob i Wilhelm) oraz E.T.A. Hoffmann (1776-1822). Z całej tej plejady niezwykłych twórców szczególnie wart kilku dodatkowych słów jest Heine (np. Księgi pieśni – 1827), rówieśnik Mickiewicza, poeta niezwykle zaangażowany nie tylko w sprawy swojej ojczyzny, ale również sprzymierzeniec polskich „męczenników wolności”. Heine to typowy romantyczny buntownik: jawnie występował przeciwko pruskiemu despotyzmowi, opowiadał się za demokracją oraz niepodległością narodów. Tak pisał o Polakach:
Jeżeli ojczyzna jest pierwszym słowem Polaka, to wolność jest drugim.


Jednak Heine dostrzegał, że niewielu Polaków rozumiało wolność jako ideę uniwersalną, dotyczącą wszystkich ludzi, stanów, narodów; wytykał polskiej szlachcie interesowność, używanie hasła „wolność”, dla uzyskania kolejnych przywilejów.

Twórczość Heina cieszyła się dużą popularnością wśród polskich pozytywistów, tłumaczyli go m. in. Adam Asnyk, Maria Konopnicka oraz Felicjan Faleński.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Król Olch - streszczenie
2  Lotta - charakterystyka
3  Tytanizm i prometeizm



Komentarze: Literatura niemiecka

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: